Drie families postuum geëerd met Yad Vashem-prijs

In Deventer hebben drie Nederlandse families postuum de Yad Yashem-onderscheiding ontvangen. Zij behoren nu tot de Rechtvaardigen onder de Volkeren, de hoogste Israëlische erkenning voor niet-Joden die tijdens de Tweede Wereldoorlog met gevaar voor eigen leven Joodse mannen, vrouwen en kinderen hebben gered. Bij de uitreiking in Deventer waren nabestaanden van beide kanten aanwezig.

‘De drie verhalen die werden geëerd, vormen indrukwekkende getuigenissen van moed, menselijkheid en morele helderheid in een tijd van vervolging en terreur.De drie verhalen die vandaag werden geëerd, vormen indrukwekkende getuigenissen van moed, menselijkheid en morele helderheid in een tijd van vervolging en terreur’, aldus de Israëlische ambassade in een persbericht.

De Zwart

De eerste familie is de familie De Zwart uit Bergen, Noord-Holland. Arie Paulus en Elisabeth Johanna (Bets) de Zwart boden een veilig thuis aan drie Joodse onderduikers: Paula Salomon, Izak Sanders en het jongetje John Lange. De familie met drie kleine kinderen liet hun gasten volledig deelnemen aan het gezinsleven. Voor de buitenwereld golden zij als ‘evacuees uit Bergen’; voor de kinderen waren ze ‘tante Hans’ en ‘opa’.

Standvastig

Zelfs toen in 1944 een twaalfkoppige Duitse militaire patrouille in hun schuur werd ingekwartierd, bleef de familie standvastig: niemand ontdekte de onderduikers. De drie ondergebrachte personen overleefden de oorlog, en de families bleven hun leven lang contact houden. Daarnaast was er een postume onderscheiding voor de familie Vertregt, gesitueerd in Diepenveen en Deventer.

Pietje

Gerrit Hendrik en Anna (Ank) Vertregt namen in 1942 de pas zes maanden oude baby Gerard van Gelder in huis, nadat zijn Joodse ouders uit Scheveningen waren gedwongen onder te duiken. Tweeënhalf jaar lang groeide Gerard, door de familie ‘Pietje’ genoemd, op als hun eigen kind. De Vertregts deden dit terwijl zij zich intensief bezighielden met gevaarlijke verzetsactiviteiten.

Sobibor

De familieleden focusten zich op onder meer het verspreiden van illegale kranten, spionagewerk voor de Binnenlandse Strijdkrachten en hulp aan neergestorte geallieerde piloten. Ondanks het constante gevaar in een buurt met NSB-gezinnen en Duitse militairen, bleef Gerard veilig tot na de bevrijding. Zijn ouders werden in Sobibor vermoord; Gerard bleef levenslang verbonden met de familie Vertregt.

Netwerk

Ten slotte was er een Yad Vashem-onderscheiding voor meerdere verwante families. Het gaat om een uitzonderlijk netwerk dat de Joodse familie Schaap uit Maastricht hielp overleven. Het ging om vader Isidore, moeder Frederika Roza en dochter Hetty. Toen deportatie dreigde, organiseerden Derk en Berendina van Assen een lijst met onderduikadressen, valse papieren en een veilige route.

Verraden

Het Joodse gezin verbleef achtereenvolgens bij Jenny Rinkking-Doorn in Utrecht, Gerrit en Aaltje de Vries in Hillegom, Jurrianus en Elisabeth ter Horst in Apeldoorn, en bij de families Van Buuren in Amsterdam en Goedhart in Diemen. Ondanks intensieve zorg werden Isidore en Frederika in november 1943 verraden en later in Auschwitz vermoord.

Hoge prijs

Hetty wist te ontkomen en vond uiteindelijk een veilige plek bij dominee Petrus Visser en zijn vrouw in Apeldoorn. Zij overleefde de oorlog en bouwde later een gezin op. Velen van haar redders betaalden een hoge prijs: Derk van Assen werd in 1943 geëxecuteerd; meerdere anderen kwamen in kampen terecht. De families Van Assen (Maastricht), Rinkking-Doorn (Utrecht), De Vries (Hillegom), Ter Horst (Apeldoorn), Van Buuren (Amsterdam) en Goedhart (Diemen) werden Rechtvaardigen onder de Volkeren.