Een slap aftreksel – column Harry Polak

De perikelen in de Haagse politiek zijn een slap aftreksel in vergelijking met wat er in Israël gebeurt. Daar is de houdbaarheidsdatum van premier Netanyahu in zicht en brokkelt het draagvlak af, maar wordt doorgeregeerd tot aan de verkiezingen van oktober volgend jaar. Columnist Harry Polak zet de situatie uiteen.

Het is werkelijk jaloersmakend dat in Nederland verkiezingen werden uitgeschreven nadat de PVV uit de regeringscoalitie stapte. Ook in Israël hebben partijen – de ultraorthodoxen ditmaal, hiervoor was het eventjes de partij van Ben-Gvir – de regering verlaten, doch dat was geen reden om de stembussen tevoorschijn te halen. De uittreders blijven de zittende coalitie ondanks alles steunen, zodat die zijn parlementaire meerderheid niet kwijtraakt.

De Israëlische kiezers moeten dus nog een jaartje geduld hebben – of er moet toch iets onverwachts gebeuren. Velen vinden het zo langzamerhand tijd dat Benjamin Netanyahu zijn politieke loopbaan beëindigt, maar de premier zelf maakt nog geen enkele aanstalten daartoe. Het is maar goed dat hij niet het eeuwige leven heeft, want anders zou Israël nooit van deze aan het pluche vastgekleefde premier afkomen.

Kroonprins

Netanyahu vindt dat hij de enige is die het land kan leiden. Over een kroonprins hoor je hem nooit, terwijl hij toch moet weten dat zijn houdbaarheidsdatum naderbij komt en volgens zijn concurrenten al lang verstreken is. Hij heeft echt veel verdiensten voor het land gehad, hoor ik regelmatig zeggen. Dat zal ook wel. Maar zijn besluit om een regering te formeren met twee rechts-extremistische partijen om door te kunnen gaan, vinden velen onvergeeflijk.

Voorts geeft hij minister van Justitie, Yariv Levin, alle ruimte om de door hem en anderen op de rechtervleugel vurig gewenste juridische hervormingen door te drijven. Dat het land hierdoor op zijn kop stond en staat, deed en doet er niet toe. Anderen menen dat zijn politieke opposanten – door niet met hem in zee te gaan na de vorige verkiezingen – de weg hebben vrijgemaakt voor Smotrich en Ben-Gvir om Netanyahu de helpende hand toe te steken.

Dualisme

Maar het is toch wel opvallend dat talloze spraakmakende politici er totaal geen zin meer in hadden om (opnieuw) in een door Netanyahu geleide regering plaats te nemen. In Israël wordt de regering gevormd uit de Knesset. Zoiets als de Nederlandse minister-president Dick Schoof die niet via verkiezingen is gekozen, is in Israël onmogelijk.

In Israël blijven, net als in het Verenigd Koninkrijk ministers, lid van de Knesset, al is er wel een wet waardoor zij hun zetel tijdelijk kunnen opgeven. In Nederland had je vroeger ook zoiets met gemeenteraadsleden en wethouders. Je verenigde die functies. Dat bestaat niet meer vanwege het dualisme: de gekozen volksvertegenwoordigers hebben bij uitstek tot taak om het bestuur te controleren.

Ministers zitten in Den Haag niet in het parlement afgezien van de formatieperiode. Het is een kwestie van scheiding der machten. Overigens is de praktijk in Nederland sterker dan de leer. Regeerakkoorden leggen de parlementariërs die bij een partij horen die in de regering zit, sterk aan banden. Criticasters zeggen dat Tweede Kamerfracties na de vaststelling van het regeerakkoord zowat monddood worden gemaakt.

Monisme

Terug naar Israël, waar geen dualisme maar monisme bestaat, en daarom een sterke tegenmacht ten opzichte van regering én Knesset hard nodig is. Dat voorkomt dat de democratie een dictatuur van de meerderheid wordt. Democratie is uiteraard belangrijk, iedere stem en dus individu telt. Doch rechtstatelijke beginselen, zoals bescherming van minderheden, zijn minstens zo belangrijk, zo niet nog belangrijker.

Dat geldt des te sterker in Israël, een land dat is opgericht om een Joods land te zijn én een democratie. Israël kent een grote niet-Joodse minderheid die zelfs voor een deel tegen Israël als Joodse staat is en meer solidair is met de Palestijnse zaak dan met het land waarvan men staatsburger is. Ook dat is een belangrijke reden voor een gerespecteerde rechterlijke macht die daardoor beter in staat is om geschillen tussen bevolkingsgroepen langs juridische weg te beslechten. En niet via onderling geweld.

Slap aftreksel

De perikelen tussen links en rechts in Nederland zijn te beschouwen als een slap aftreksel van de tegenstellingen in Israël. De meest in het oog springende zijn: Joods versus Arabisch, seculier versus gelovig, voor de twee statenoplossing versus annexatie, voor juridische hervormingen of niet. Het land is tot op het bot verdeeld over hoe Israël het best kan overleven in een vijandige regio én hoe het staatsbestel het best kan worden ingericht.

Nogal wat zaken, zoals een Grondwet, worden steeds vooruitgeschoven omdat men er niet uitkomt met elkaar.  Het is een blessing in disguise dat Israël veel vijanden heeft waardoor onderlinge samenwerking van levensbelang is. Net zoals Nederlanders werden verenigd door hun strijd tegen de zee. Maar elk zinnig mens wil natuurlijk dat het vrede wordt met de buitenwereld. Die lijkt ‘makkelijker’ te bereiken dan overeenstemming tussen Joden over het soort land dat Israël zou moeten zijn.