Gaat het Israëlisch voetbal in de ban? – achtergrond

Door de oorlog in Gaza wordt de roep om een sportboycot van Israël steeds luider. Spanje gaat hierin voorop en wil dat het land op alle internationale sportevenementen wordt geweigerd, zoals momenteel met Rusland gebeurt. Voetbal is de grootste en meest invloedrijke sport. Binnen de voetbalbonden UEFA en FIFA is momenteel een lobby gaande om Israël te weren. Hoe ver komt het? En wat zijn de gevolgen voor andere sporten?

De oorlog tegen Hamas eist zijn tol voor Israël op het internationale toneel. Niet alleen komt het land politiek, diplomatiek en economisch steeds meer geïsoleerd te staan, ook staat het onder druk in competitieverband. Zo wordt momenteel binnen de European Broadcasting Union een online stemming georganiseerd over deelname van Israël aan het Eurovisie Songfestival van 2026. Omroep AVROTROS wil niet meedoen als Israël meedoet en zo zijn er andere landen die ook druk uitoefenen.

Wielersport

In de sportwereld is eenzelfde soort discussie gaande. De protesten tijdens de Vuelta in Spanje gaven daarvoor het startschot. Anti-Israëldemonstranten blokkeerden het parcours van de renners met regelmaat, omdat Israel Premier Tech meedeed, een team dat is opgezet door de Canadees-Joodse zakenman en wielerfanaat Sylvain Adams. Door het in het honderd lopen van de Ronde van Spanje en alle negativiteit heeft de hoofdsponsor van het team nu besloten dat de Israëlische naam en signatuur ervan moeten verdwijnen.

Boycot UEFA

Het ‘succes’ van de anti-Israëlbeweging in de wielersport slaat nu over op het voetbal, de belangrijkste en meest invloedrijke sport, zeker ook qua bereik en commercie. De Europese voetbalbond UEFA wil naar verluidt binnenkort stemmen over het uitsluiten van Israël in de internationale competities vanwege de oorlog in Gaza. Als gevolg hiervan zou Israël zich ook niet kunnen kwalificeren voor het WK van 2026, dat in de Verenigde Staten, Mexico en Canada plaatsvindt.

Schorsing

Volgens persbureau AP, dat verwijst naar naar twee anonieme bronnen, zal naar verwachting een meerderheid van het twintigkoppige uitvoerend comité van de UEFA een resolutie tot schorsing van Israël goedkeuren. Dat meldt Forward. Het is echter nog niet duidelijk wanneer het comité bijeen komt. Spanje, een groot voetballand, oefent achter de schermen momenteel druk op de UEFA uit om Israël in de ban te doen. Ook anderen, waaronder een Qatarees lid van het comité, zouden druk uitoefenen.

Rusland en Wit-Rusland

Volgens de statuten van de UEFA kan een land of club op talloze manieren worden gestraft voor diverse overtredingen, maar niet een daarvan is oorloggerelateerd. De reden voor de uitsluiting van Israël zit hem in twee algemene UEFA-regels die eerder werden gebruikt om Rusland en Wit-Rusland te weren. Van de een mag het comité ‘beslissen over alle zaken die niet in deze statuten zijn opgenomen’ en de andere gebiedt dat de UEFA het voetbal moet ‘promoten in de geest van vrede’.

Vergadering

Voor een mogelijke schorsing van Israël voor onbepaalde tijd moet moet de UEFA vergadering van het UEFA-congres organiseren. Dat vindt jaarlijks in april plaats. Voor belangrijke kwesties kan op een ander moment echter een tweede congres worden bijeengeroepen. De voortekenen zijn echter niet goed: UEFA-voorman Aleksander Čeferin neemt sinds de zomer al een hardere houding aan tegenover Israël. Dat gebeurde nadat bezoekers van de UEFA Super Cup een spandoek tegen Israël hadden opgehangen in een stadion.

Idioot

‘Stop met het doden van kinderen, stop met het doden van burgers’, stond er te lezen op het doek. Čeferin, afkomstig uit Slovenië, een land dat in Europa met Spanje voorop gaat om Israël te isoleren, zei later tegen
Politico dat ‘iedereen die kritiek heeft op de banner een idioot is’. Over Gaza zei de Sloveen: “Wat daar met burgers gebeurt, doet me persoonlijk pijn, het maakt me kapot. Het is onmogelijk om dit soort dingen nog te zien.”

Vriend van Trump

Los van Čeferin en de UEFA is er nog de wereldvoetbalfederatie FIFA, waar de Zwitser Gianni Infantino de scepter zwaait. Hij is de afgelopen maanden geregeld gesignaleerd in het bijzijn van de Amerikaanse president Donald Trump, iemand die nog steeds achter Israël staat. Met het WK van volgend jaar voor de deur in de VS, Canada en Mexico onderhoudt Infantino goed contact met Trump en de twee andere regeringsleiders. Aan het toernooi doen 48 landen mee, maar alle landen kunnen zich ervoor kwalificeren, waarvan Israël er een is.

Europese weg

De organisatie van het WK is in handen van de FIFA en niet van de UEFA. In 2022 kwamen beiden snel op een lijn wat de positie van Rusland betreft, maar nu zijn de kaarten anders geschud. Infantino zou op de hand van Trump zijn en niets tegen deelname van Israël hebben, waar Čeferin en de UEFA neigen naar uitsluiting van het land in voetballend Europa. Aangezien de kwalificatie voor het WK in Europa plaatsvindt, loopt Israël bij een Europese boycot het WK mogelijk alsnog mis.

Witte Huis

Tegelijkertijd is er nog de Amerikaanse regering. Een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft tegen AP gezegd dat de regering zich zal inspannen om elke poging te stoppen om het Israëlische team te weren op het WK. Toch ligt de spreekwoordelijke bal momenteel bij de UEFA: daar is Israël lid van en via die weg moet het land zich kwalificeren voor het wereldkampioenschap. De kwalificatie is momenteel nog aan de gang.

Kwalificatie

Sportief gezien ziet het er niet waarschijnlijk uit dat het Israëlische nationale team zich zal plaatsen voor het WK in Noord- en Midden-Amerika. Het team staat momenteel derde in de kwalificatiegroep, achter Italië en Noorwegen, na een verlies tegen beide landen. De beste twee landen in elke groep gaan door naar het WK. Op dit moment heeft het Israëlische team wat geluk nodig: een of twee verrassende, ruime overwinningen op Estland en/of Moldavië, twee mindere voetballanden. Op 11 oktober speelt Israël tegen de stugge Noren.

Vechtsport

Vooralsnog is Israël alleen in het Muaythai, een oosterse vechtsport die niet Olympisch is, uitgesloten van deelname. De International Federation of Muaythai Associations (IFMA) voerde in juli een verbod in op Israëlische vechters. Ze mogen voortaan alleen nog op individuele titel en niet namens hun land uitkomen op internationale Muaythai-wedstrijden. De federatie verbood ook de Israëlische vlag en het Israëlische volkslied voor alle internationale wedstrijden.

Inspanningen Israël

Een schorsing van Israël zou op zowel landenniveau als clubniveau in het voetbal kunnen plaatsvinden. Momenteel werken de Israëlische minister van Sport en haar team er achter de schermen hard aan om dat te voorkomen. Israëlische sporters en voetballers moeten zich nu niet over politiek uitlaten, zo is de boodschap naar hen geweest. Als het toch zover komt, dan kan Israël in beroep gaan bij het Hof van Arbitrage voor de Sport.

Olympisch

Is er dan geen lichtpuntje voor Israël in dit hele verhaal? Jawel. Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) heeft eerder deze maand gezegd dat teams die Israël vertegenwoordigen erkend zijn en ‘gelijke rechten’ hebben als teams die ‘Palestina’ vertegenwoordigen. De Palestijnse Autoriteit heeft een IOC-status en atleten uit de gebieden mogen sinds 1996 meedoen aan de Spelen. ‘Israël en de Palestijnen hadden een equipe op de Spelen van Parijs en zaten vreedzaam samen onder één dak in het Olympisch Dorp’, aldus het IOC.

7 oktober

Indien de UEFA ertoe komt om Israël te weren, dan zal dat de grootste ‘culturele boycot’ zijn sinds 7 oktober 2023, de dag waarop Hamas het zuiden aanviel en 1.200 onschuldige Israëli’s en buitenlanders afslachtte, en waardoor er een oorlog werd ontketend. Israël verdedigt zichzelf, maar is intussen dusdanig ver gevorderd en succesvol geweest dat iedereen dat vergeten lijkt te zijn. De gruwelijke beelden uit Gaza zorgen ervoor dat Israël het nadeel van de twijfel krijgt.