Nog steeds oorlog in Apeldoorn? – gastcolumn Sivan Behr

Een spreekbeurt in het ‘Cultuur Onder Dak Apeldoorn’ of CODA Museum van Sivan Behr liep onlangs helemaal uit de hand. Er ontstond ruzie. Niet over het onderwerp, maar over de actualiteit die met het onderwerp van de lezing werd vermengd. Behr stond versteld. Zij doet in een gastcolumn kond van wat er gebeurde.

Jazeker, ik was vereerd om te mogen spreken in het CODA-museum over mijn roman 100 Jaar Familie als ook over de bundel Ontsnapt uit het Apeldoornsche Bosch van comedyschrijver Eli Asser (1922-2019). Asser was in 1942 uit Amsterdam gevlucht voor de razzia’s en belandde als leerling-verpleger in de Joodse psychiatrische instelling.

Een spreekbeurt houden is altijd een beetje een ijdele exercitie. Ik geloof niet dat ik een goede spreker ben, hetgeen ik probeer te maskeren met een mooie jurk, veel sieraden, roze lippenstift en parfum van Chanel. Ik houd me vast aan wat de Franse schrijver Nicolas Chamfort beweerde: “Het is dikwijls de drijfveer der ijdelheid, die de mens er toe bracht al zijn geestkracht ten toon te spreiden.”

Joodse school

Voordat ik aan de beurt was, sprak een onderzoeker die Joodse kinderen uit de Tweede Wereldoorlog heeft geïnterviewd, die de Joodse school in Apeldoorn bezochten. Deze spreker was duidelijk een docent, gewend om zijn bevindingen helder en onderhoudend toe te lichten waarbij hij vertelde dat een van de kinderen een uit Duitsland gevluchte Joodse jongen was.

“Geestig,” zei ik toen ik het spreekgestoelte betrad. “Die Duitse Joodse jongen is toevallig de grootvader van een meisje met wie mijn jongste zoon in de klas heeft gezeten op het Joods Bijzonder Onderwijs in Buitenveldert.”

De zaal reageerde niet.
Was dat een voorteken?

Op vier continenten

Van tevoren had ik mijn speech naar de organisatie gestuurd zodat men wist wat ik ging zeggen. In aansluiting op de vorige spreker vertelde ik over mijn moeder, dat ze in de oorlog niet naar de gewone lagere school mocht, dat ze naar een Joodse bewaarschool werd verbannen, dat ze in een klas van vijftig kinderen belandde en dat alleen zij en oom Ben de Sjoa overleefde en die 48 andere klasgenoten niet. Ik vertelde dat 100 Jaar Familie zich afspeelt op vier continenten alsmede in verschillende steden: ook in Berg en Bosch, een welvarende buitenwijk van Apeldoorn.

Tevens vertelde ik dat na 7 oktober 2023, de pogrom van Hamas in Israël, het narratief van mijn jeugd is teruggekeerd. Ik vertelde dat tussen 2023 en 2025 maar liefst 27 theaters en concertzalen Joodse artiesten hebben geweigerd en dat Nederlandse universiteiten de banden hebben verbroken met Israëlische zusterorganisaties.

Ook vertelde ik dat Joodse studentenverenigingen geen plek kunnen vinden waar men kan samen komen, dat sommige agenten geen Joodse gebouwen meer willen beschermen, dat er politieke bewegingen zijn zoals GroenLinks-PvdA die zich tegen Israël en het zionisme hebben gekeerd. En dat Joden in Europa en Nederland zich onveilig en bedreigd voelen, mede door intimiderende rode lijn-demonstraties.

‘Out of the blue‘

CODA-directeur Carin Reinders nam vervolgens het woord. Je zou denken dat ze zou uitweiden over hoe succesvol het herdenkingsjaar was geweest, omdat er een ‘streetparade’ was gehouden met veteranen, doedelzakbands en historische voertuigen, omdat een speciale plaquette was onthuld bij het Apeldoornsche Bosch, en omdat schoolkinderen voormalig concentratiekamp Auschwitz hadden bezocht.

Maar out of the blue haalde de museumdirecteur uit naar de Amerikaanse president Donald Trump, een autocraat die een bedreiging voor de wereld zou vormen. Ze bekritiseerde de opkomst van extreemrechts (?) in Europa en in Nederland en ze beschuldigde Israël van het plegen van genocide. “Hoe weet u dat zo precies,” riep ik. “Dat is niet vastgesteld door een onafhankelijk onderzoek en wat heeft dat te maken met het herdenkingsjaar?”

Kickbokstrap

Voordat ik met mijn ogen kon knipperen, sprong er een man voor me die schreeuwde: “Jij moet je kop houden! Jij moet je kop houden!” Hij stampte met zijn voeten, zijn witte gezicht werd nog witter en hij hief zijn arm omhoog. Ik wilde opstaan, klaar om hem een kickbokstrap te geven maar hij werd door omstanders weggeleid. Ik zei tegen een kennis die naast me zat: “Wat gebeurt hier? Misschien moet ik weg gaan.” Een keurig uitziende man met een glas bier in de hand hoorde me en zei: “Ga dan weg. Ga dan!”

Mijn kennis begon te huilen. Twee Joodse vrouwen en een Jiddisje man uit het publiek, kwamen haar troosten. Andere bezoekers reageerden niet, net zo min als de museumdirecteur die zonder enig nagesprek het hazenpad koos.

Het klopt, ik ben zeker geen goede spreker.

Sivan Behr is publicist en heeft de roman ‘100 Jaar Familie’ geschreven. Het boek is onlangs uitgekomen en ook in het Engels vertaald.