Op zoek naar een Schotse Jood in een kilt – column Brigitte Wielheesen

Twee jaar geleden las ik op Jonet dat Schotse Joden een eigen tartan hebben. Elke clan in Schotland heeft zijn eigen ruitjespatroon voor de kilt. De geruite stof bestaat uit de kleuren blauw, wit, rood, zilver en goud, omdat dit de kleuren van Israël en Schotland zijn. Het goud staat voor de kleur van de heilige ark, rood voor de kiddoesjwijn en zilver voor de versieringen op de thorarol. Er is zelfs een kippa in deze linnen stof. Voor mij de reden om op zoek te gaan naar een Joodse Schot, herkenbaar aan het ruitje in zijn kledij. Overigens niet de reden om naar Schotland af te reizen, maar wel een leuk gegeven voor mijn rondreis met mijn dochter tijdens de Soekkot-vakantie.

We startten in Edinburg, waar we op vrijdag aankwamen. Geen enkele orthodoxe sjoel had dienst, dus aten we bij de studentenrabbijn van Chabad. We waren vroeg en daardoor de eersten. De rabbijn droeg geen kilt of kippa in de kosjere tartan. Uiteindelijk zaten we aan tafel met ongeveer tien studenten. Helaas. Na sjabbat kwartierden we ons in St. Andrews, een universiteitsstad ten noordoosten van Edinburg met een rijk Joods studentenleven. Zondag was een prachtige zonnige dag en daardoor druk op straat. Niemand met een kippa of een kilt te bekennen. De zoektocht gaven we op.

In Schotland wonen zo’n zesduizend Joden, verspreidt over Glasgow, Edinburg, St. Andrews, Aberdeen en Dundee. Het merendeel hiervan volledig geassimileerd. De laatste sjabbat, aan het einde van onze reis, zouden we nog in Glasgow verblijven. Misschien dat we daar dan meer geluk zouden hebben, gezien vijfentwintig procent van de Schotse Joden in de wijk Newton Mearns in Glasgow woont. Later daarover meer, want na ons verblijf in St. Andrews gingen we de wildernis in.

Tijdens Simcha Thora verbleven we in Camusnagaul aan de westkant van Loch Broom en aan de voet van An Teallach in een gebied dat bekend staat als de Grote Wildernis. Ik schat dat er zo’n tien woningen stonden waarvan de helft in gebruik als Bed & Breakfast. Niet echt de plek om Simcha Thora te vieren. Wel de juiste plek voor een welverdiende rust in een prachtig natuurgebied. Wij verbleven in een van die B&B’s. Mijn dochter en ik hadden direct een klik met de dame des huizes en zij met ons en al snel hadden we de leukste gesprekken en kwam ze regelmatig bij ons in de lounge, met het prachtige uitzicht op Loch Broom, zitten om met ons te praten.

In een van deze gesprekken gaf ze plots aan dat ze Joods is. Het verbaasde ons niet, want we hadden die klik. Het verbaasde ons wel dat ze het zo direct zei. Antisemitisme schijnt ook in Schotland voor te komen. Maar ze had zo’n vermoeden over ons dat ze het wel aandurfde om het te zeggen. De dame des huizes – in mijn leeftijd – was volledig geassimileerd en getrouwd met een alleraardigste niet-Joodse Schot. We kregen haar hele misjpogelogie te horen. Haar grootouders hadden elkaar in Manchester leren kennen, nadat hij uit Zuid-Afrika naar Engeland was gekomen. Zijn ouders kwamen uit Latvia. We kregen foto’s te zien van haar grootouders, ouders en haar eigen zes kinderen.

Aangezien ze volledig was geassimileerd, geen Joodse opvoeding had gehad, wilde ze van ons alles weten over het Jodendom, over de gebruiken, kosjer eten, etcetera. Haar dochter Rebekka -met dezelfde leeftijd als mijn dochter- werd gebeld en ingelicht. Rebekka woont en studeert in Glasgow en is net als de oudste zoon geïnteresseerd in het Jodendom. Ik gaf haar de contactgegevens van de Chabad-rabbijn in Edinburg waar we de eerste sjabbat hadden gevierd. Hij zou haar vast en zeker op weg kunnen helpen.

Een paar dagen later arriveerden we voor onze laatste sjabbat in Glasgow in de wijk De Westside. Te ver van de wijk Newton Mearns, onze enige kans op het zien van een Schotse Jood in een kilt. De ontmoeting in Camusgaul tijdens Simcha Thora heeft echte vreugde opgeleverd en de hoop dat Rebekka haar weg zal vinden, maar nog steeds geen Schotse Joden in kilt. Ach niet erg, want die Jood in een kilt kom ik vast nog wel een keer toevallig tegen.

Lees ook:
Schotse Joden hebben eindelijk kosjere tartan
De Joden van Schotland hebben eindelijk hun eigen tartan of ruitjespatroon. Elke Schotse clan heeft zijn eigen tartan. Het gaat om een eeuwenoude traditie die begon in de Middeleeuwen. Echter, tegenwoordig laten gemeenschappen en subgroepen ook hun eigen tartan ontwerpen. Dat doen ze zelf of laten het bij de officiële Schotse tartan-instantie maken en registreren. Zo ook de Joden van Schotland, die jarenlang hebben geknokt voor hun eigen ruitpatroon. 

Deze column is mede mogelijk gemaakt door Stichting Maror.