Rijssen-Holten doet onderzoek naar geroofde Joodse woningen

In Rijssen-Holten is een onderzoek gaande naar geroofd Joods vastgoed. Sowieso staat vast dat de overlevenden en terugkeerders uit de kampen te maken kregen met huizen die niet meer van hen waren. De Overijsselse gemeente wil kijken in dat duistere verleden en sluit zich aan bij de meer dan tachtig andere gemeenten in Nederland die ook al onderzoek deden naar hun eigen oorlogsverleden. Het is nog niet helemaal duidelijk of de gemeente zelf het onderzoek gaat doen of zal laten doen door professionele onderzoekers en historici.

In Holten en Rijssen, twee dorpen in het Salland, woonden voor de bange jaren ’40-’45 zeker 130 Joden. Van hen werden er 106 vermoord, de meesten in concentratie- of vernietigingskampen. Een handjevol overlevenden keerde terug. Toen ze aankwamen, werden ze geconfronteerd met onteigende en doorverkochte woningen. Voor zover bekend gaat het in Rijssen om zes huizen. In Holten gaat het om vijf woningen die allen aan de Dorpstraat stonden en in bezit van de familie Pagrach waren. Een deel van de straat is hernoemd tot Oranjestraat.

In dagblad De Stentor komt Eva de Lange (69) aan het woord. Haar vader Ies de Lange verloor in de Sjoa zijn vrouw en vijf kinderen. Hij overleefde Auschwitz. Na de oorlog hertrouwde hij en werd Eva geboren. Zij is vernoemd naar een halfzus die op zevenjarige leeftijd werd vermoord. “Het is goed dat de gemeente de hand in eigen boezem steekt en nu zelf onderzoek gaat doen,” zegt De Lange. Ze hoopt op gedegen onderzoek ‘en dat ze het ook breder trekken. Niet alleen de verkochte huizen, maar ook de achterstallige kosten die na de oorlog erboven op kwamen. Dat was schandalig’.

Haar vader moest zonder enige cent opnieuw beginnen. “Dit was onnodig. Gewoon vernieling. Toen hij aanklopte bij de gemeente kreeg hij te horen: je moet niet denken dat je de enige bent die iets heeft meegemaakt.” Uiteindelijk kreeg hij wel zijn woning terug, maar andere Joden werden getroffen door een ander lot. Neem de woning aan de Huttenwal 32. Veehandelaar Mozes Aron van Engel woonde daar met zijn vrouw Jeannette en hun drie kinderen. De hele familie is op 9 november 1942 vermoord in Auschwitz. Een jaar later werd de woning voor zevenduizend rijksgulden verkocht, hoogstwaarschijnlijk door de gemeente. 

Ook de woning van R. Levi aan de Wierdensestraat 9 (nu Grotestraat 7C) werd door de gemeente onteigend. Hier woonde huisarts Rudolf De Haas. Op 1 mei 1942 werd hij gedwongen te stoppen met zijn praktijk, aldus De Stentor. De Haas was een van de eerste Rijssenaren die werd gearresteerd, samen met rabbijn Keizer. De Haas’ echtgenote overleefde de oorlog en schreef vlak na de bevrijding een oproep in dagblad Trouw om hun geroofde spullen terug te vinden. 

Lees ook:
Geen excuses Lochem voor opkopen van geroofd Joods vastgoed
De gemeente Lochem wil geen excuses aanbieden voor het goedkoop opkopen van geroofd Joods vastgoed. Burgemeester Sebastiaan van ’t Erve (GroenLinks) vindt dat onnodig. Wel moeten de kinderen van nu leren over de fouten van toen, zei hij tegen de Lochemse gemeenteraad. Die had een onderzoek ingesteld naar de omstreden rol van de gemeente tijdens de bezetting inzake Joods vastgoed.