Voorwaardelijke liefde – gastopinie Eva Havasi

De rechtszaak om de bekladding van het kantoor van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) wordt maandag hervat. Aan de vooravond ervan schrijft een medewerker een opiniestuk waarin de daad van de te berechten verdachten centraal staat. Zij laat hiermee zien wat het bredere plaatje en effect is. Liefde moet niet worden gebruikt als vrijbrief voor haat, aldus Eva Havasi.

De aanslagen op een synagoge en een Joodse school laten zien hoe dichtbij antisemitisch geweld is gekomen. Wat zich jarenlang in woorden opbouwde, lijkt nu steeds vaker over te gaan in daden. Onderzoek laat al langer zien dat vijandige retoriek en normalisering bijdragen aan een klimaat waarin antisemitische incidenten toenemen.

Een paar weken geleden werd het kantoorgebouw van het CIDI opnieuw beklad door een vrouw met een kartonnen bord. Met hartjes en in gekleurde letters: ‘Love Jews, hate Zionism’. Haar houding was trots, maar ze hield het bord voor haar gezicht. Wat zich daar afspeelde, lijkt misschien klein. Maar het komt voort uit dezelfde dynamiek als de aanslagen. Een dynamiek die niet elke dader voortbrengt, maar wel de ruimte creëert waarin zulke daden kunnen plaatsvinden.

Voowaardelijke liefde

“Genocidesupporter! Zionistische stinkhoer!” schreeuwde de activiste. Maar zij houdt van Joden. Alsof die woorden ook maar iets beschermen. Dit is de reinste dynamiek van een giftige relatie. Eerst een liefdesverklaring en daarna kun je alles zeggen. Je hebt jezelf al vrijgesproken: je houdt immers van Joden.

Uit dezelfde kringen klinkt steeds vaker dat in de oorlog in Gaza ‘de rollen van slachtoffers en daders zijn omgedraaid’. Alsof de Holocaust een moreel ijkpunt is dat naar wens kan worden omgedraaid. Joden zouden toch beter moeten weten?

Je kunt Israël, haar regering en beleid bekritiseren. Dat is legitiem en dit zullen weinig mensen betwisten. Het protest bij de deur begon tegen het CIDI of Israël. Maar in de woorden die werden geschreeuwd, bleef daar weinig van over. Het ging niet meer over beleid, maar over wat ‘slechte Joden’ tegenover ‘goede Joden’ zouden vertegenwoordigen.

Verontwaardiging achteraf

Dat een Jood zo wordt uitgescholden terwijl iemand tegelijk een liefdesverklaring uit, laat zien hoe leeg die woorden zijn. Zorgwekkender is hoe herkenbaar dit patroon is geworden, en hoe weinig het wordt benoemd. NRC schreef dat de veroordeling van antisemitisch geweld niet krachtig genoeg kan zijn. Dat is terecht, zeker nu Joodse instellingen doelwit zijn.

Toch wringt het. In dezelfde tekst wordt gesproken over ‘de weerzinwekkende genocide in Gaza’. Zulke woorden blijven niet zonder gevolg. Ze beïnvloeden hoe mensen ‘de Jood’ zien, en wat voor geweld ze denken te mogen plegen. Veroordelingen daarvan komen achteraf wanneer het zichtbaar is geworden en er niet meer omheen te draaien valt en de grens helder is. Wat eraan voorafgaat blijft buiten beeld.

Waar bleven de veroordelingen van oproepen tot een wereldwijde Intifada? Die leus galmde door Europese straten. Intifada betekent ‘opstand’, maar is historisch verbonden met geweld tegen burgers. In combinatie met ‘globaliseren’ krijgt dat voor veel Joden een bredere, bedreigende betekenis.

Normalisering

In veel politieke reacties zie je datzelfde patroon: veroordeling van geweld, maar vaak pas na escalatie. Tegelijk zijn er politici waarschuwen voor de normalisering die daaraan voorafgaat. Toen VVD-leider Dilan Yeşilgöz erop wees dat antisemitisme via demonstraties en publieke uitingen wordt gelegitimeerd, leidde dat tot felle kritiek en een debat over de grenzen van vrije meningsuiting.

Juist die waarschuwingen zouden centraler moeten staan in het debat. Alsof het probleem pas begint wanneer het letterlijk bij synagogen en Joodse scholen explodeert, en niet tijdens de sluipende legitimering die sinds 7 oktober 2023 zichtbaar is, maar altijd wordt weggezet als onderdeel van het maatschappelijk debat.

‘Love Jews, hate Zionism’ lijkt een grens te trekken. Maar op straat, gericht op Joden, werkt dat niet zo. Het wordt een vrijbrief om vijandigheid te rechtvaardigen, terwijl men zichzelf moreel blijft vrijspreken. Zo verschuift de grens van wat acceptabel is en ontstaat ruimte voor geweld.

Buzzword

Op maandag gaat de rechtszaak over de bekladdingen verder. Met alle ontwikkelingen van de afgelopen weken gaat deze zaak over veel meer dan meel, ketchup en pesterijen naar ‘zionisten’. Voor veel Joden is zionisme geen buzzword. Het gaat om zelfbeschikking en veiligheid. Je kunt daar politiek anders over denken, maar wanneer een ruime meerderheid van Joden zich met zionisme identificeert, houdt ‘liefde’ voor Joden geen stand als dat deel wordt afgewezen.

Verdraaid

De afgelopen weken hebben dat duidelijk gemaakt. Er is geen behoefte aan liefdesverklaringen die gepaard gaan met ontmenselijking. Ook niet aan veroordelingen van geweld die de weg ernaartoe negeren. Wat nodig is, is dat de Joodse identiteit niet wordt opgedeeld in ‘goede’ en ‘slechte’ delen. Dat geschiedenis niet wordt verdraaid om mensen de mond te snoeren. En dat ‘liefde’ niet wordt gebruikt als vrijbrief voor haat. Want wie het volk echt liefheeft, hoeft niet te haten.

Bord

Verwacht ook niet van de gemeenschap een bord voor haar hoofd om niet te zien wat allang gaande is: dat woorden geen nuance meer zijn, maar een vrijbrief. Voor velen was dit op 8 oktober 2023 al zichtbaar, hopelijk gaan er vanaf nu meer borden omlaag.

Eva Havasi is medewerker van het CIDI.