België erkent Palestijnen officieus, regeringscrisis afgewend

Na weken van delibereren en een dagenlange crisissfeer hebben de federale en Vlaamse regering in België een compromis bereikt over Israël en Gaza. België zal een onafhankelijke Palestijnse staat officieus en niet officieel erkennen. Ook komen er sancties tegen Israël en Hamas, en gaat er extra humanitaire hulp naar Gaza. Met het besluit zijn twee regeringscrisissen afgewend, zowel op Belgisch als op Vlaams niveau.

In de federale regering van premier Bart de Wever (N-VA) was lang onenigheid over de vraag of België mee moet gaan in de trend om een onafhankelijke Palestijnse staat te erkennen. Frankrijk en een aantal andere westerse landen wil dat op 9 september bij de VN doen. Ze denken dat dit het vredesproces zal bespoedigen en nemen op de koop toe dat terreurorganisatie Hamas in een groot deel van zo’n staat de scepter zwaait.

Mede om die reden zijn de partij van premier De Wever, de Vlaams-nationalistische N-VA, en de Franstalig-liberale MR zijn tegen het erkennen van zo’n staat. Maar hun christendemocratische en sociaaldemocratische coalitiepartners wilden het per se. In de laatste weken en dagen voerden die de druk op. Met name minister Maxime Prévot (Les Engagés) van Buitenlandse Zaken wilde een erkenning zien, maar ook sancties tegen Israël.

Crisisoverleg

Volgens Prévot moet België zijn internationale afspraken nakomen en zijn sancties tegen Israël daarom nodig. De Vlaamse christendemocraten (CD&V) en sociaaldemocraten (Vooruit) sloten daar bij aan. Voor De Wever en MR-leider Georges-Louis Bouchez gingen sancties en een erkenning van een Palestijnse staat veel te ver. Samen geraakten ze er niet uit, waardoor er crisisoverleg ontstond tot diep in de nacht.

Staat erkennen?

Het Belgische compromis luidt sinds de vroege ochtend als volgt: België gaat zich inzetten om de onafhankelijke Palestijnse staat op termijn te erkennen maar legt wel voorwaarden op tafel. Het zal pas tot erkenning overgaan als de laatste Israëlische gegijzelde is vrijgelaten en terreurgroepen zoals Hamas uit het bestuur van de Palestijnen verwijderd zijn.

Als aan de Belgische voorwaarden is voldaan, zal de Belgische erkenning van een onafhankelijke staat komen per koninklijk besluit. België sluit zich dus niet aan bij Frankrijk en een rits andere westerse landen die nu al tot erkenning van een onafhankelijke staat willen overgaan en zo de internationale afspraken rond het vredesproces negeren. Afgesproken is dat een dergelijke staat er pas kan komen na een allesomvattende vredesregeling.

Sancties

Andere maatregelen die de federale regering liggen op het gebied van sancties. Zo komen er sancties tegen Hamas-leiders en Israëlische kolonisten die geweld gebruiken. Dat gaat dan om financiële beperkingen, het bevriezen van tegoeden en het instellen van inreisverboden. Gewelddadige kolonisten en terroristen van Hamas die op de Europese lijst staan, worden per direct persona non grata op het Belgisch grondgebied.

Ook mogen de Israëlische ministers Itamar Ben-Gvir en Bezalel Smotrich België niet langer in. Het land volgt daarmee andere landen in Europa, waaronder het VK en Nederland. Verder worden de Belgische wapenembargo’s tegen Israël strenger en mogen Israëlische gevechtsvliegtuigen voorlopig niet over het land vliegen. Israëlische goederen uit de betwiste gebieden worden eveneens in de ban gedaan.

Belgen die in nederzettingen in de betwiste gebieden wonen, krijgen geen consulaire hulp meer en België voortaan nog beperkt betreden. In de praktijk moet gaat het wettelijk alleen nog om noodhulp. Hoeveel kolonisten met een Belgisch paspoort er zijn, is niet bekendgemaakt, maar vermoedelijk gaat het om enkele tientallen personen tot misschien een paar honderd.

Noodhulp

Verder komt er nog meer hulp aan de noodlijdende Gazanen. Zo zal de Belgische minister van Ontwikkelingssamenwerking 12,5 miljoen euro extra uitgeven. Dit komt bovenop de zeven miljoen euro die dit jaar al is begroot voor humanitaire hulp aan Gaza. Kinderen met ‘complexe aandoeningen’ uit de Gazastrook krijgen Belgische hulp om te kunnen worden geëvacueerd. Verder wil België een VN-macht in Gaza.

Tevreden

Na afloop van de marathonvergadering van de federale regering kwamen de partijvoorzitters moe naar buiten. CD&V-leider Sammy Mahdi – de grootste voorvechter van de Palestijnen – zei ‘blij en opgelucht’ te zijn en Vooruit-voorman Conner Rousseau sprak van ‘een compromis met tanden’. Les Engagés-voorzitter Prévot stelt dat België nu aan zijn verplichtingen binnen het internationaal recht kan voldoen.

De pro-Israëlische partijen zijn op hun beurt tevreden. Bouchez wijst erop dat mogelijke sancties tegen Israël alleen op Europees vlak zullen worden genomen. Op X.com schrijft hij: ‘De stem van de rede is gehoord. Palestina zal door België pas wettelijk worden erkend als de gijzelaars zijn vrijgelaten en als Hamas volledig van de macht is verdwenen. Een premie voor terrorisme zou niet acceptabel en redelijk zijn geweest. De VOORWAARDEN zijn dus duidelijk aanwezig’.

Premier De Wever heeft nog niet gereageerd. Maandag zei hij gekozen te zijn om dit land te besturen. “Wij trachten de nodige maatregelen te nemen op federaal en op Vlaams niveau. Op Europees niveau zijn we bezig met een offensief voor competitiviteit, vrijhandel en het verruimen van de Europese binnenmarkt. Ik stop daar heel veel tijd in en ik denk dat dit het is waarvoor ik verkozen ben, eerder dan om statements te maken over allerlei geopolitieke toestanden die belangrijk zijn, maar waarop ik eerlijk gezegd niet zo veel vat heb.”

Vlaanderen

Waar het in de federale regering rommelde tussen pro-Israëlische en pro-Palestijnse partijen, was dat in de Vlaamse regering evenzo. In deze deelstaatregering doen de Franstalige partijen niet mee, maar zijn drie drie Vlaamse partijen uit de federale regering ook aanwezig. Daardoor vond hier dezelfde discussie plaats tot ook hoog opgelopen is. Dat kon vooral omdat de partijvoorzitters dezelfde zijn als in de federale regering.

Hoewel Vlaanderen het buitenlandse beleid van België niet bepaalt, lagen er ook in deze deelstaat voorstellen tegen Israël op tafel. Zo wilden CD&V en Vooruit het kantoor voor Vlaamse buitenlandse handel (Flanders Trade and Investment of FIT) in Tel Aviv sluiten en eisten beide partijen meer humanitaire hulp voor Gaza vanuit Vlaanderen. Ook dreigden ze met een motie om de sluiting van het FIT mogelijk te maken.

Patstelling

Vlaams minister-president Matthias Diependaele (N-VA) voelde niets voor zo’n sluiting, omdat het Vlaamse ondernemers zou benadelen en het het einde van het conflict tussen Israël en Hamas niet dichterbij zou brengen. Er ontstond een patstelling en zijn regeringspartners dreigden met moties om hun zin met wisselende meerderheden af te dwingen. Die zouden dinsdag in het Vlaams parlement worden ingediend.

Van Grieken

Diependaele heeft laten weten met zijn coalitiepartners te breken als die moties er zouden komen en erdoor zouden geraken. Dat was hem een regeringscrisis waard, want hij vind dat de drie regeringspartijen zich aan de afspraken van het Vlaams coalitieakkoord moeten houden. In de discussie stak oppositieleider Tom van Grieken (Vlaams Belang) een uitgestoken hand uit. Zijn partij heeft eenderde van de Vlaamse parlementszetels in handen.

Van Grieken stelde dat zijn het Vlaams Belang tegen de moties rond Israël zou stemmen als Diependaele’s N-VA hem zou steunen in meer hulp voor Vlaamse gezinnen op de woningmarkt. Net als in Nederland staat die in Vlaanderen onder druk. Met zijn geste voerde Van Grieken de druk op Diependaele meer op, waardoor de onderhandelingen in de nacht van maandag op dinsdag tot een kookpunt kwamen.

Maar net als in de federale regering lag er in Vlaanderen op dinsdagochtend een compromis. De sluiting van het FIT-kantoor in Tel Aviv gaat niet door. Wel wordt de werking ervan beperkt. Er mag niet gewerkt worden rond defensie en geen promotie meer zijn voor handel. Ook mag het FIT niet samenwerken met bedrijven die actief zijn in de betwiste gebieden, en moet het gaan bijdragen aan de wederopbouw van Gaza.

Extra hulp

Ook zal Vlaanderen met geld over de brug komen voor de noodlijdende Gazaanse bevolking. De Vlaamse regering gaat het Wereldvoedselprogramma van de VN subsidiëren met een bedrag van 350.000 euro. Door de afspraken zijn de wensen van CD&V en Vooruit in de Vlaamse regering voldoende gedekt. Ook Diependaele kan verder met zijn werk, zo luidt het.

De crisis binnen de Vlaamse regering is volgens de minister-president afgewend. Hij noemde het ‘geen mooie periode’ en wil nu weer aan het werk met het besturen van de deelstaat. Voor Diependaele is een extra probleem afgewend, omdat zijn regering een zogenoemde ‘legislatuurregering’ is, wat betekent dat er geen wettelijk vervroegde verkiezingen kunnen komen als die valt. Pas in 2029 mogen de Vlamingen weer stemmen.

Analyse

De politieke crisis in België ontstond nadat deze zomer de humanitaire toestand in Gaza verslechterde. De publieke opinie draaide zich in het land ook tegen Israël, waardoor Israël-kritische partijen in de regeringen zich gesterkt voelden zich nog meer op het onderwerp te profileren. Het resulteerde in een crisissfeer in de Wetstraat die bijna zorgde voor de val van de federale en Vlaamse regering.

Premier De Wever stelde herhaaldelijk terecht dat zijn land er niet toe in staat is om de geopolitieke situatie in de wereld en het conflict tussen Israël en Hamas te beslechten. Beïnvloeden kan het kleine België nagenoeg ook niet echt. Bovendien was zijn regering in februari juist begonnen met een binnenlandse agenda: hervormingen op sociaal-economisch vlak zijn het uitgangspunt van De Wever-I.

Waar het in het voorjaar al kraakte – België kreeg te maken met stakingen – kwam daar de discussie over Israël bovenop. De ‘tweede val’ van het Nederlandse kabinet-Schoof over hetzelfde onderwerp hielp niet: België belandde mede hierdoor in een politieke crisis. Voor De Wever was deze onvoorzien. Voor de situatie in Vlaanderen gold min of meer hetzelfde. Partijgenoot Diependaele werd onbedoeld in een hoek gezet binnen zijn coalitie.

Het compromis dat is gesloten is een typisch Belgisch compromis, waarin zaken creatief en tot in detail zijn uitgewerkt zodat iedereen ‘iets krijgt’ en tevreden kan zijn. Alle partijen kunnen naar hun achterban om uit te leggen dat zij iets hebben binnengehaald. Tegelijkertijd heeft deze episode de verhoudingen tussen de politici en partijen in de regeringen geen goed gedaan. Anderzijds: in tegenstelling tot Nederland blijven in België regeringen wel overeind over een buitenlands onderwerp als Israël en Gaza.