C’était mieux demain, komedie met blinde vlek – recensie

Voor Jonet.nl ging filmjournalist Nico van den Berg naar C’était mieux demain, een komische Franse speelfilm met de bekende Joodse actrice Elsa Zylberstein. Zij brengt in deze lichtvoetige hoofdrol een carrière mee die in Frankrijk onlosmakelijk verbonden is met Joodse herinnering. Toch heeft de film daar zeker niet alles van weg.

In een Frans provinciestadje leiden Hélène en Michel Dupuis in 1958 een keurig bestaan. Hij verdient het geld en heeft de broek aan, zij zorgt voor het huis en de twee kinderen. Niemand komt op het idee dat het ook anders zou kunnen. Dan worden ze abrupt in 2025 geteleporteerd, waar precies datzelfde huishouden totaal op zijn kop wordt gezet. Michel mag voortaan de kleren in de wasmachine stoppen en Hélène bekleedt ineens een hoge managementfunctie bij het bedrijf waar hij ooit werkte.

Debuut

Dat is de motor van C’était mieux demain, het speelfilmdebuut van Vinciane Millereau, dat vanaf deze week in de Nederlandse bioscopen draait. Het idee is bepaald niet nieuw — de Franse cinema heeft er sinds Les Visiteurs (1993) een klein subgenre van gemaakt — en de film doet weinig moeite om te verhullen dat je de meeste grappen een paar seconden ziet aankomen.

Ook de titel is een directe knipoog naar de meest bekende tijdreisfilm ooit: Back to the Future. Desondanks is C’était mieux demain een ouderwetse komedie in de aangename zin van het woord: goed gemaakt, warm gefilmd en fijn neergezet. Ruim honderd minuten waarin niemand echt iets riskeert.

Kleine gebaren

Wat de film overeind houdt, is het spel. Didier Bourdon weet precies wanneer hij níét moet forceren; zijn Michel is minder een karikatuur van de patriarch dan een man die oprecht niet begrijpt waar zijn wereld is gebleven. Elsa Zylberstein speelt Hélène droog en ingehouden, met een ontwaken dat zich in kleine gebaren voltrekt in plaats van in grote scènes. Wanneer de twee elkaar in hun nieuwe kleren bekijken – hij in een hawaïblouse, zij in een maatpak – vat één wisseling het hele idee samen. “Ik ben net een clown,” zegt Michel. “Ik lijk wel een man,” zegt Hélène.

Assistent

De mooiste scène is die waarin Hélène wat onwennig op een elektrische step naar kantoor rijdt en daar ontdekt dat ze niet alleen kostwinner is maar ook directeur – en dat de man die vroeger Michels baas was, nu haar assistent is. Millereau speelt het niet met triomf, maar met een vrolijke verwarring. Dat is de kracht van de film: de aandacht ligt bij de mensen, niet bij het gelijk.

Simone Veil

Zylberstein brengt naar deze lichtvoetige rol een carrière mee die in Frankrijk onlosmakelijk verbonden is met Joodse herinnering. Ze brak begin jaren negentig door als een van de twee Joodse vriendinnen in Martine Dugowsons Mina Tannenbaum, en werd twee decennia later de drijvende kracht achter Simone, le voyage du siècle, waarin ze Simone Veil speelde: Auschwitz-overlevende, minister en architect van de Franse abortuswet.

Geen verwijzing

Zylberstein regelde zelf de financiering en haalde regisseur Olivier Dahan binnen; ze had Veil ontmoet toen ze in Jeruzalem een lofrede op haar hield. Overdracht aan een jongere generatie noemde ze het achteraf. Van dat alles zit in haar nieuwste film niets expliciet in – geen Joods personage, geen verwijzing naar oorlog of afkomst. En toch kijk je die andere film mee wanneer Zylberstein een huisvrouw uit 1958 speelt die ontdekt dat ze recht heeft op een eigen leven.

Daar zit ook de blinde vlek. De titel stelt een scherpe vraag, maar Millereau beantwoordt die uitsluitend in termen van man en vrouw en laat het jaartal verder onaangeroerd. Terwijl 1958 in Frankrijk allesbehalve onschuldig is: dertien jaar na de bevrijding, met een land dat over de deportaties nauwelijks sprak, met Algerije, met een republiek die instortte.

De maatschappijkritiek blijft een vleugje, de grappen over robotstofzuigers en angst voor seksisme op de werkvloer keren net wat te vaak terug. Wie zelf vraagt of vroeger beter was, mag het antwoord iets minder gemakkelijk krijgen.