Emotie en inhoud voorop bij Joods verkiezingsdebat

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart vond op maandag het Joodse verkiezingsdebat van Amsterdam plaats. De lijsttrekkers van D66, VVD, CDA, GroenLinks, JA21 en de nummer twee van de PvdA kruisten met elkaar de degens, maar kregen vooral ook te maken met een gemeenschap in onzekerheid en vertwijfeling. Kan er in de toekomst nog wel open en veilig Joods leven zijn? En wat willen de politici doen om Joden hun gevoel bij hun Mokum weer terug te geven?

Een jongen van vijftien jaar vertelt dat hij op straat een pet draagt om zijn keppeltje te bedekken en dat hij bij tennis niet durft te vertellen waarom hij op zaterdag nooit kan spelen. Hij vraagt zich af of er nog wel een toekomst is voor Joden in Amsterdam en hoopt dat de aanwezige politici ervoor kunnen zorgen dat de Joodse gemeenschap in de hoofdstad kan blijven bestaan. Hij heeft betraande ogen. Zijn emotionele verklaring komt aan het einde van ‘het Joodse debat’ tussen zes Amsterdamse politici voor de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart.

Koffers klaar

D66-lijsttrekker Melanie van der Horst houdt het niet droog. Ze vertelt dat haar Joodse bonusdochter van achttien ook in Amsterdam wil blijven wonen. Het verhaal van de jongen is uiterst herkenbaar. GroenLinks-lijsttrekker Zita Pels noemt de jongen ‘dapper’ en hoopt dat politici in de hoofdstad verbinding blijven zoeken. Dat zal ook haar partij blijven doen, zegt ze. CDA-lijsttrekker Rogier Havelaar denkt dat allerlei Amsterdammers, waaronder Joden, hun koffers hebben klaarstaan om te vertrekken. Dat zou niet zo moeten zijn.

Oneens over hoe

Antisemitisme is een van de hoofdthema’s van dit debat, dat wegens veiligheidsredenen op een geheime plek in Buitenveldert plaatsvindt. Eigenlijk zijn alle kandidaten het eens dat antisemitisme bestreden moet worden, zegt JA21-lijsttrekker Sytze Rijpkema in reactie op de jongen. Ze zijn het alleen oneens over hoe ze dat kunnen doen. Over het doel heerst dus geen onenigheid: alle kandidaten herhalen het. Pels vindt dat de veiligheid van de Joodse gemeenschap a-politiek zou moeten zijn.

Het 7 oktober-effect

GroenLinks staat zij-aan-zij met de VVD tegen antisemitisme, maar lijstrekker Daan Wijnants heeft wel een andere kijk op de praktijk. Volgens hem is de veiligheid van Joden in Amsterdam onder dit college van PvdA, GroenLinks en D66 niet toegenomen. De afgelopen periode kenmerkte zich door meer moeilijkheden voor de gemeenschap na 7 oktober 2023, de dag waarop Hamas een bloedbad aanrichtte in Israël. Volgens de VVD moet het college veel actiever zijn om Joden te beschermen. Dat gebeurt nog onvoldoende, aldus Wijnants, die later op de avond weg moest om een talkshow in Hilversum ‘te halen’.

Woorden en daden

Een van de stellingen in dit debat is dat de gemeente antisemitisme niet alleen met woorden, maar ook met daden moet bestrijden. Iedereen is het ermee eens, maar er volgen weinig ideeën over wat er concreet gedaan kan worden. Het meest concrete voorstel komt van JA21, die lokagenten wil inzetten om onder meer antisemitische misdrijven op te sporen. Hij krijgt van de linkse partijen te horen dat hij daar ‘altijd mee komt’. Lian Heinhuis – nummer twee van de PvdA – heeft eerder op de avond bij politie-iftar gehoord dat daar ook geen capaciteit voor is. En je moet de politie niet voorschrijven hoe ze moeten werken, denkt zij. 

Naar Westerbork?

Meerdere politici constateren dat Holocaust-educatie op veel scholen problematisch verloopt. Heinhuis vertelt over de initiatieven die oud-PvdA-wethouder Marjolein Moorman op dit terrein heeft genomen, maar die hebben kennelijk niet genoeg geholpen. Zou het geen idee zijn kinderen verplicht Westerbork te laten bezoeken, zoals in Den Haag wordt gepoogd? In Amsterdam zijn voorstellen aangenomen om kinderen naar het Holocaustmuseum te laten gaan, maar echt verplicht kan dit nooit zijn, want daar gaat de gemeente niet over, zegt Havelaar.

Nog in gesprek

Een andere manier om antisemitisme te bestrijden is om Joods leven zichtbaar te maken in de stad, zo zeggen meerdere kandidaten. Ook hier is weinig onenigheid over. Initiatieven om Joods erfgoed te laten zien, kunnen op brede steun rekenen en daar is ook al geld voor vrijgemaakt. Pels vindt dat er voldoende ruimte moet zijn voor Joodse jongeren om elkaar te ontmoeten, maar een toeschouwer vraagt zich meteen af hoe dat vorm moet krijgen als jongeren zich niet veilig voelen. Pels wil daarover nog in gesprek met de gemeenschap.

Vrije meningsuiting

Het belangrijkste meningsverschil in Amsterdam ligt op het gebied van de vrije meningsuiting. CDA’er Havelaar vindt dat er discussie moet komen over het demonstratierecht, zeker nu Joden soms dagen achter elkaar met sit-ins op stations worden geconfronteerd. Hij wil dat de politiek er een gesprek over voert en een andere houding aanneemt. Heinhuis denkt dat de raad hier niet over gaat. JA21’er Rijpkema heeft zich gestoord aan de opening van het Holocaustmuseum, toen overlevenden werden beschimpt door anti-Israëldemonstranten. PvdA’er Heinhuis denkt dat de burgemeester geen mogelijkheid had hier iets aan te doen.

Subsidie

En dan zijn er nog culturele instellingen in Amsterdam die artiesten weigeren omdat ze uit Israël komen. Moeten die nog wel subsidie van de gemeente krijgen? vraagt de debatleider. Zita Pels vindt dat bij concerten vrije expressie voorop staat: er kunnen dingen worden gezegd waar je het niet mee eens bent, maar dat geldt voor iedereen. Zij blijft dit herhalen en ook anderen lijken het daarmee eens, al lijkt rechts te neigen naar het korten van subsidie.

Hellend vlak

Ook zijn er artiesten die op podia antisemitische taal uitslaan. Een voorbeeld is de Britse band Bob Vylan, wiens concert in Paradiso veel kritiek opleverde vanwege vermeende Jodenhaat. Is er geen reden deze concerten te ‘cancellen’ of de zaal op de subsidie te korten omdat er een concert is gehouden? Als de gemeente zich met de inhoud gaat bemoeien, krijg je al snel een hellend vlak, vindt Pels. Havelaar wijst erop dat sommige Israëlische artiesten sowieso geen podium kunnen krijgen.

Emotie

In het publiek zit dirigent Jules van Hessen. Hij vertelt dat het niet direct om de subsidie gaat, maar dat Joden in alle facetten willen leven, ‘zijn’ en meedoen; dus ook in de cultuursector. Dat daar Israëlische artiesten tussen zitten, moet geen probleem zijn, want het gaat hier om hun artistieke prestaties. Ook Van Hessen is emotioneel, onder andere omdat hij in deze branche werkt en ziet welke schade het cancellen aanricht. Hij benadrukt dat zaalverhuurders bang zijn en geen zalen meer aan Joodse partijen willen verhuren.

Dominicuskerk

Dit weekend was er media-aandacht voor een BDS-bijeenkomst in de Amsterdamse Dominicuskerk met onder meer Jeremy Corbyn en Francesca Albanese. Desgevraagd hoe dit heeft kunnen gebeuren, wil Pels [zij is ook wethouder, CA] er niets over zeggen, want ze weet niets van de bijeenkomst af. Ook Heinhuis weet niet wat er in de kerk is gezegd en denkt dat de gemeente de manifestatie sowieso niet kon tegenhouden. Uit de zaal komen emotionele reacties van ongeloof en verontwaardiging. Een toeschouwer zegt bij de politie te hebben gewerkt en stelt dat de gemeente dit soort bijeenkomsten altijd goed in de gaten heeft. Toch blijven de twee bij hun standpunt.

Referendum

Het afgesplitste PvdA-stadsdeelcommissielid Keren Hirsch wijst de politici op het initiatief van BDS [de anti-Israëlbeweging Boycot, Desinvesteren en Sancties, CA] om een referendum te houden over een totale boycot van alles dat Israëlisch is in Amsterdam. Als je zo’n referendum steunt, dan trap je de hele Joodse gemeenschap na, zegt ze. Pels vindt dat burgers dit instrument gewoon mogen inzetten.

Niet mooier

Zo dringt zich aan het einde van de avond een indringend verschil op tussen links en rechts. De deelnemers van de rechtse partijen zijn het aardig met de zaal eens en snappen het gevoel van onveiligheid en onzekerheid in de Joodse gemeenschap. De linkse vertegenwoordigers hebben ook begrip voor die gevoelens, maar zeggen vaak dat ze het niet mooier kunnen maken dan het is. Na een emotionele, maar inhoudelijk sterke debatavond gaat iedereen uiteen.