Raad van State: PvdD-initiatiefwet sjechieta niet slecht

Lijsttrekker Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren (PvdD) werkt aan een initiatiefwet waarin de sjechieta en halal-slacht worden afgeschaft. Volgens de Raad van State (RvS) zit et ontwerp niet slecht in elkaar. De Raad heeft een aantal opmerkingen bij het conceptvoorstel, maar werpt geen bezwaren op in het kader van de godsdienstvrijheid. Juist omdát in Europa dierenwelzijn zwaarder is gaan wegen, kan in Nederland – opnieuw – een debat voeren over de rituele slacht, aldus de Raad van State.

In de initiatiefwet van Ouwehand moet slachten op vijf punten worden ingeperkt. Het punt dat gaat over de rituele slacht zit hem in de bedwelming. Momenteel geldt in Nederland de veertig secondenregeling – een dier wordt bedwelmd als het veertig seconden na de slacht nog niet bewusteloos is. Dat is volgens Ouwehand onvoldoende en daarom moet de rituele slacht wettelijk worden aangepast.

Ouwehand wil het verplichten dat voorafgaand aan de rituele slacht worden bedwelmd. Daarmee is de veertig seconderegel van de baan, waardoor dieren in feite niet langer kunnen worden geslacht volgens de Joodse of islamtische ritus. In die zin komt dat neer op het afschaffen van de rituele slacht in Nederland zoals we die al eeuwenlang kennen.

Bloed eruit

In Nederland worden dieren in rituele slachthuizen met het doorsnijden van de hals worden geslacht. Het dier bloedt dan dood. Pas als het bloed er zoveel mogelijk uit is, kan het verder worden geslacht. Echter, als veertig seconden na het snijden blijkt dat het dier nog bij bewustzijn is, mag het nadien worden bedwelmd zodat het weinig tot niet lijdt. Op die manier wordt mentale ellende in de laatste levensfase voorkomen, zo is het idee.

Voor Ouwehand is dit niet genoeg. Zij wil dieren voorafgaand aan het doorsnijden van de hals laten bedwelmen, maar dat schrijven de Joodse en islamitische voorschriften niet toe. Om dit alsnog voor elkaar te krijgen, moet dit per wet geregeld worden. Daarom dient ze de initiatiefwet in. De Adviesafdeling van de RvS heeft de wet van Ouwehand onder de loep genomen en komt nu met een advies.

Europa

De afdeling keek naar de godsdienstvrijheid, het maatschappelijk belang dat wordt gehecht aan dierenwelzijn en de tendensen in de rechtspraak. ‘Uit recente Europese rechtspraak blijkt dat er meer ruimte is dan voorheen om het belang van dierenwelzijn zwaarder te laten wegen in het beoordelen van beperkingen van de godsdienstvrijheid’, schrijft de RvS in haar advies.

De Europese rechtspraak betekent niet dat EU-landen onbedwelmde rituele slacht moeten verbieden. ‘Wel betekent deze rechtspraak dat een verbod op onbedwelmde rituele slacht onder bepaalde voorwaarden niet in strijd is met de godsdienstvrijheid. Daarbij is van belang dat een goede onderbouwing wordt gegeven van zulke beperkingen van de godsdienstvrijheid en dat de wetgever een zorgvuldige afweging maakt tussen godsdienstvrijheid en dierenwelzijn’.

Bedwelmplicht

Het wetsvoorstel van Ouwehand en de toelichting daarbij bieden volgens de Raad van State ‘voldoende informatie en aanknopingspunten om een breed parlementair debat te voeren over de bedwelmplicht bij rituele slacht die de initiatiefnemer voorstelt. In dat debat behoren de betrokken belangen grondig te worden gewogen, waarbij rekening wordt gehouden met de plaats die de godsdienstvrijheid inneemt in de samenleving’.

De grootste kanttekening die de RvS heeft, zit hem in een ander onderdeel van Ouwehands initiatiefwet: het verbod om drachtige zoogdieren vanaf veertig procent van de draagtijd te verhandelen om te worden geslacht. ‘De initiatiefnemer heeft de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van dit verbod onvoldoende toegelicht’, schrijft de RvS. ‘De onmiddellijke inwerkingtreding van dit onderdeel van het wetsvoorstel zonder overgangstermijn maakt een effectieve uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van deze maatregel extra kwetsbaar’.

Aanpassen

Om de initiatiefwet beter in te dienen in de Tweede Kamer, adviseert de Raad van State om het onderdeel over het verbod inzake drachtige dieren aan te passen: er moet een overgangsperiode in. Verder krijgt Ouwehand het advies om hier rekening mee te houden voordat ze de wet indient in de Tweede Kamer. Het is nu aan haar om het eventueel aan te passen en haar initiatiefwet in te brengen, waarna de debatten gaan komen.

Marianne Thieme

De Joodse gemeenschap kreeg rond 2010 te maken met een initiatiefwet van Marianne Thieme, de toenmalige leider van de PvdD. Als Tweede Kamerlid stelde zij toen voor de rituele slacht te verbieden. Het initiatief kwam door de Tweede Kamer, maar sneuvelde in 2011 de Eerste Kamer omdat het door de senatoren juridisch niet deugdelijk werd geacht.

Convenant

Toenmalig toenmalig Landbouwstaatssecretaris Henk Bleeker (CDA) beloofde de Eerste Kamer om met alle spelers uit de sector en geloofsgemeenschappen om tafel te gaan. In 2012 werden de eerste afgespraken gemaakt en in 2017 werd er een convenant gesloten, waarin de rituele slacht werd aangepast met de veertig secondenregeling.

In 2021 volgde een evaluatie. Bij de laatste concludeerde toenmalig Landbouwminister Carola Schouten (ChristenUnie) dat de nieuwe vorm had geleid tot het verbeteren van het dierenwelzijn. Dit is in lijn met het beeld dat de partijen van het convenant, en in het bijzonder ook de NVWA en ikzelf, hebben gekregen in de afgelopen jaren’, schreef Schouten. ‘Verder blijkt dat het convenant op onderdelen een (beperkte) actualisatie behoeft, gelet op de ontwikkelingen sinds het sluiten van het convenant’.

Analyse

Niettemin bleef de PvdD bij haar standpunt tegen ritueel slachten te zijn. Thieme was inmiddels opgevolgd door Ouwehand, die er vol tegenaan ging met een nieuw initiatiefwetsvoorstel. Nu zij door kan naar de Tweede Kamer – over een kleine drie weken is er een nieuwe Kamer – is het er aan het Centraal Joods Overleg (CJO) alles aan gelegen om het debat voor- en achter de schermen aan te gaan.

In 2010 en 2011 trokken Joden en moslims samen op tegen de initiatiefwet van Thieme en ook later waren ze samen aan zet. Nu zou dat weer kunnen. Er zijn verbanden, zoals het Overlegorgaan voor Joden, Christenen en Moslims (OJCM), waarmee een gezamenlijke strategie van Joden en moslims kan worden uitgewerkt. Samen optrekken is het devies, omdat beiden groepen anders mogelijk tegen elkaar kunnen worden uitgespeeld in het debat.

In tegenstelling tot 2011 is de situatie nu anders. In België kwam verbod op ritueel slachten tot stand in Vlaanderen en Wallonië. Nadat de wetgever het verbod had goedgekeurd, stapten Joodse en islamitische gemeenschappen naar de rechter. Ze procedeerden door en strandden uiteindelijk bij het Europees Hof van Justitie, dat het verbod goedkeurde.

Het recht op godsdienstvrijheid woog voor het Hof in Luxemburg minder zwaar dan gedacht. Omdat Europees recht boven Nederlands recht gaat, staat de PvdD nu sterker. Het zal aankomen op de (nieuwe) Tweede Kamer, waar Ouwehand een meerderheid lijkt te kunnen krijgen voor haar voorstel. In de Eerste Kamer is die meerderheid nog niet perse gegarandeerd.