Joods Nederland in 2022 – jaaroverzicht

In Joods Nederland stond het nieuws in 2022 niet stil. Op Jonet.nl volgden we de ontwikkelingen in de polder aandachtig en dagelijks hielden we u op de hoogte. Hieronder treft u van maand tot maand het meest opmerkelijke, bijzondere, dichtbije, leuke en verontwaardigd makende nieuws van het afgelopen jaar – klik op de links naar de berichten te gaan. Van de discussie over het coldcase-onderzoek rond Anne Frank en de opvang van Oekraïense vluchtelingen in Joods Nederland tot de successen van TeamNL op de Maccabiade en de onrust rond de komst van David Icke: dit was 2022.


Januari – Coldcaseteam: ‘Anne Frank verraden door Joodse notaris’
Halverwege januari breekt een groot debat los over de bevindingen van een coldcaseteam dat op eigen wijze onderzoek heeft gedaan naar wie Anne Frank en haar mede-onderduikers in het achterhuis heeft verraden. Volgens het team was dat naar alle waarschijnlijkheid Arnold van den Bergh, een notaris van Joodse komaf. Zowel historici, Anne Frank-experts als leden van de Joodse gemeenschap komen daartegen in het verweer. De verontwaardiging is ook groot, met name over de wijze waarop het coldcaseteam in de media is getreden met het ‘nieuws’ en het bijbehorende boek ‘Het verraad van Anne Frank’ van de Canadese schrijfster Mary Sullivan. Op de dag van publicatie interviewde Jonet.nl Anne Frank-deskundige Bavid Barnouw. “De conclusie van dit boek is zwak,” zei hij.

Januari (2) Gedoe over afschalen Joodse beveiliging, Yesilgöz onder vuur
In Joods Amsterdam ontstaat onrust over het anders organiseren van de beveiliging door de Koninklijke Marechaussee van Joodse instellingen. Zo verdwijnen de beveiligingshuisjes en komen er mobiele teams die de buurten rond Joodse instellingen en de instellingen zelf veilig moeten houden. De veiligheid blijft als een paal boven water staan, stellen de minister van Justitie en Veiligheid en burgemeester van Amsterdam. Nietwaar, roepen critici, die vinden dat het onverstandig is de zichtbare beveiliging van Joodse gebouwen te verminderen. De burgemeester gaat met de Joodse gemeenschap praten, maar de minister houdt vol en komt in de Tweede Kamer onder vuur te liggen.

Februari – Amstelveen onderzoekt mogelijk geroofd Joods vastgoed
De gemeente Amstelveen laat een onafhankelijk onderzoek uitvoeren naar mogelijk geroofd Joods vastgoed. Hiervoor is een onderzoeksteam van de Radboud Universiteit Nijmegen in de arm genomen. In Nederland zijn in de jaren ’40-’45 panden van Joden door de Duitse bezetter onteigend en doorverkocht. In zogenoemde Verkaufsbücher staan ruim zevenduizend transacties in 224 gemeenten omschreven. Van de winst werden anti-Joodse maatregelen gefinancierd, zoals het runnen van kamp Westerbork en het uitvoeren van het treintransport naar de vernietigingskampen in Midden- en Oost-Europa. Sinds onthullingen hierover van het tv-programma Pointer, in 2020, zijn gemeenten tot onderzoek overgegaan. Zo nu ook Amstelveen, een gemeente met relatief veel bewoners van Joodse afkomst.

Februari (2) Universiteiten zien af van deel Wob-verzoeken The Rights Forum
De pro-Palestijnse actiegroep The Rights Forum heeft Wob-verzoeken ingediend bij alle universiteiten in Nederland, zo blijkt in februari. De club wil van de universiteiten weten welke banden ze hebben met Israëlische universiteiten, instituties en bedrijven, en met organisaties die steun voor de staat Israël propageren. Ook wordt verzocht om informatie over banden met een aantal Joodse organisaties die zich bezighouden met religie, herdenken of de bestrijding van antisemitisme. Joods Nederland is hierover verbolgen, omdat de Joodse instellingen niets van doen hebben met Israël of het conflict tussen dat land en de Palestijnen. De universiteiten gaan deels niet op de Wob-verzoeken in. Ze doen dit omdat de verzoeken ook vragen bevatten naar Nederlandse (Joodse) organisaties. 

Maart – Joodse gemeenschap vangt Oekraïense vluchtelingen op
Oekraïense vluchtelingen met een Joodse achtergrond kunnen in Nederland terecht bij de Joodse gemeente Amsterdam (NIHS). Na de Russische inval in Oekraïne zet het kerkgenootschap een pakket aan hulpmaatregelen op, waaronder het betrekken van deze Joden bij diensten, het verschaffen van koosjere maaltijden en verblijfplaatsen in Joodse huizen. ‘Als Joodse Gemeente Amsterdam willen wij ook iets specifieks doen voor onze mede-Joden die Oekraïne zijn ontvlucht’, schrijft het NIHS-bestuur. Algauw ontstaat er een Joods hulpnetwerk voor gevluchte Oekraïense Joden en niet-Joden. In hotels in Amstelveen en Amsterdam worden ze opgevangen. Er komt voedsel, kleding en andere hulp voor hen. De solidariteit vanuit Joods Nederland met Oekraïne is groot.

Maart (2) Historici maken gehakt van coldcase-onderzoek Anne Frank, uitgever trekt boek terug
Zes onderzoekers van verschillende universiteiten en instituten schrijven een kritisch rapport over het boek ‘Het verraad van Anne Frank’. Op basis van eigen historisch onderzoek en bronnenraadpleging zeggen zij dat er geen bewijs is dat de Amsterdamse notaris Arnold van den Bergh de onderduikers in het Achterhuis heeft verraden. Uitgeverij Ambo Anthos besluit om het boek uit de handel te nemen en ook in Duitsland wordt het werk voorlopig niet uitgebracht. Wel blijft het boek buiten het Nederlandse en Duitse taalgebied verkrijgbaar. De familie Van den Bergh is opgelucht over het oordeel van de zes historici en staat positief tegenover het terugtrekken van het boek door de uitgever, zo blijkt op een bijeenkomst in Amsterdam.

April – Lintjesregen 2022: Rudie Cortissos en vele andere Joodse Nederlanders onderscheiden
Op de dag voor Koningsdag regent het weer lintjes: ruim drieduizend Nederlanders hebben een koninklijke onderscheiding gekregen omdat ze zich op een bijzondere manier verdienstelijk hebben gemaakt voor de maatschappij. Onder hen zijn ook Joodse Nederlanders. Als vanouds waren er relatief veel ‘Joodse lintjes’ in kerngebieden Amsterdam en Amstelveen, maar ook in de Mediene waren er onderscheidingen. Onder meer Rudi Cortissos, Lea van Coeverden, Marcel Mock en Marcel de Weerd kregen een lintje opgespeld.

Mei – Zaalvoetbalteam Maccabi Nederland aangevallen
In de Emergohal te Amstelveen loopt een wedstrijd in de lokale zaalvoetbalcompetitie uit de hand: het team van Maccabi Nederland wordt aangevallen door spelers van tegenstander Atletico, een team met overwegend islamitische spelers. De wedstrijd verliep gespannen en daarom liep Maccabi uit protest van het veld af, waarna er door de spelers van Atletico anti-Joodse leuzen zouden zijn geroepen. Het geheel liep uit de hand, aldus het CIDI: een zaalvoetballer van Atletico viel een van zijn tegenspelers aan, en vervolgens vielen alle zeven spelers van Atletico hun tegenstanders van Maccabi aan. In Joods Nederland is de verontwaardiging alom. De politie en het Openbaar Ministerie doen onderzoek naar de zaak. Er worden ook Kamervragen gesteld.

Mei (2) Hoekstra duikt plotseling op in Israël en Palestijnse gebieden
Minister Wopke Hoekstra (CDA) van Buitenlandse Zaken bezoekt onverwacht Israël en de Palestijnen. Correspondenten in Israël krijgen er pas laat over te horen. Voor ze het weten heeft hij een krans gelegd bij het monument in Sjoa-museum Yad Vashem. Later gaat hij door naar de Palestijnse Autoriteit. Hoekstra is de eerste hoge buitenlandse vertegenwoordiger die na de dood van Al Jazeera-journaliste Shireen Abu Akleh naar Israël en de Palestijnse gebieden komt. Zij wordt doodgeschoten in een vuurgevecht op de West Bank. De verontwaardiging daarover is groot. Mogelijk is Hoekstra’s reis daarom zo lang stilgehouden.

Mei (3) Minco eerste Joodse directeur Herinneringscentrum Kamp Westerbork
Schrijfster, onderzoeker en bestuurder Bertien Minco is de nieuwe directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Met haar kiest de instelling voor het eerst voor een directeur met een Joodse achtergrond. Minco heeft verschillende leidinggevende functies in de cultuur- en mediasector vervuld. Ze gaat het directeurschap voor minimaal twee jaar aan en zal met een zakelijk directeur gaan werken. Haar benoeming kondigt een trend aan: het aanstellen van Joodse bestuurders bij niet-Joodse instellingen die raakvlak hebben met de Joodse gemeenschap, maar vooral door de samenleving moeten worden gedragen. Zelf onderzoekt Herinneringscentrum Kamp Westerboek een uitbreiding van het museum.

Juni – ‘Meerderheid Nederlanders spreekt van apartheid door Israël’
Een meerderheid van het Nederlandse publiek vindt dat Israël aan ‘apartheid’ doet in Israël en de betwiste gebieden. Dat blijkt uit onderzoek door bureau I&O Research. Zeker 51 procent van de ondervraagden is het met de stelling eens en acht procent is het ermee oneens. De peiling werd gedaan in opdracht van PAX, een ngo die volgens critici te boek staat als pro-Palestijns. Ook blijkt dat jongeren de schuld van het conflict leggen bij Israël. Terreurorganisatie Hamas komt er eveneens niet goed van af. Volgens een meerderheid van de geënquêteerden moet de Nederlandse regering ‘zich harder uitspreken’ over mensenrechtenschendingen door Israël en Hamas. Online antisemitisme viert eveneens hoogtij, zo blijkt uit ander onderzoek van het CJO en CIDI.

Juli – Nederlandse sporters presteren goed op Maccabiade in Israël
Met een grote equipe van 74 deelnemers vertrekt Maccabi Nederland naar Israël voor de Maccabiade, de Joodse Olympische Spelen. Onder hen is Orry Weijel, die deelneemt als keeper van het zaalvoetbalteam onder achttien jaar. Zijn grootmoeder Carry de Wolf was in de jaren zestig en zeventig present en zijn tante Michal de Wolf was in 1995 deelnemer. Er wordt anno 2022 meegedaan in allerlei takken van sport en er is ook groot succes. Bij karate behalen de karateka’s van Team NL zilveren en bronzen medailles. Vol trots en blijdschap krijgen ze de plakken om hun nek gehangen. Bij de paardendressuur volgt het eerste Oranjegoud: ruiter Michelle Henselijn en haar paard BB King behalen op de Double K Ranch in Mosjav Sarona de hoogste plek. 

Augustus – boerenprotesten lopen uit de hand: hakenkruis boven snelweg bij Stroe
In de zomer van 2022 komen veel boeren in opstand tegen de stikstofplannen van Stikstofminister Christianne van der Wal (VVD). Snelwegen worden geblokkeerd en ook de bewindsvrouw wordt geïntimideerd. Begin augustus is er opnieuw beroering, dit keer vanwege een nazi-vlag die aan de reling van een viaduct over de A1 bij Stroe wordt gehangen. Al langer wordt duidelijk dat ook extreem-rechts en complotdenkers zich steeds vaker bij de protesterende boeren aansluiten, vaak tot ergernis van de boeren zelf, die meestal niets met hen te maken willen hebben. Niettemin zijn velen geschokt over de nazi-vlag in Stroe.

Augustus (2) Nieuw onderzoek naar coldcase-project: ‘Er is met nog veel meer bronnen geknoeid’
Er is een nieuw onderzoek naar de werkwijze en bevindingen van het coldcaseteam dat uitzocht wie de verrader was van Anne Frank. In het rapport van researcher Natasha Gerson komt een beeld naar voren van een team dat heeft geknoeid met zowel schriftelijke als levende bronnen. Een van de belangrijkste bevindingen van Gerson spitst zich toe op collaborateur en NSB’er Anton Schepers, een kandidaat-notaris die destijds zijn oog liet vallen op de praktijk van Arnold van den Bergh, de notaris die volgens het coldcaseteam waarschijnlijk Anne Frank’s verrader was. Het Nederlands Dagblad en de Duitse krant Die Welt besteden eveneens aandacht aan het onderzoek van Gerson.

September – Feesten en bijzondere momenten in de Mediene
Met een festival dat een week lang duurt staat de Joodse gemeenschap van Zwolle stil bij haar derde eeuwfeest. Driehonderd jaar terug mochten Joden zich voor het eerst in de Overijsselse hoofdstad vestigen. Eigenlijk was dat in 1721, zeker 301 jaar geleden. Door de pandemie moest het festival in 2021 worden afgezegd en uitgesteld. Er volgt in september een week allerlei festiviteiten: van concerten en lezingen tot kleinkunst en andere activiteiten. Ook elders in de Mediene zijn er historische activiteiten: zo wordt in Gouda een hernieuwde plaquette op de gevel van de voormalige synagoge onthuld. In Groningen wordt het kunstobject Thuis in de vaste collectie van Synagoge Groningen genomineerd voor een Dezeen Award.

September (2) postume Yad Vashem-onderscheiding voor kardinaal De Jong
Na een proces van enkele jaren krijgt kardinaal Johannes de Jong (1885-1955) postuum de Yad Vashem-onderscheiding. In Utrecht reikt de ambassadeur van Israël de onderscheiding uit aan twee familieleden van de geestelijke, die zich in de Tweede Wereldoorlog inzette om Joodse levens te redden. In de jaren ’40-’45 verzette De Jong zich tegen de anti-Joodse maatregelen en protesteerde hij tegen de deportaties van Joodse medeburgers. In de kluis van het Utrechtse aartsbisschoppelijk paleis bewaarde hij de versleutelde onderduiknamen van Joodse kinderen. Lees meer over deze bijzondere Yad Vashem-onderscheiding.

Oktober – Anti-Joodse spreker op massabijeenkomst spirituele complotbeweging in Ahoy
Een van de belangrijkste sprekers van That’s the Spirit – Talk XXL, een spiritueel evenement dat vierduizend bezoekers naar Ahoy in Rotterdam trekt, houdt er antisemitische complottheorieën op na. Dat blijkt uit onderzoek van RTV Rijnmond, dat aantoont dat hij in 2012 theorie van ‘de Protocollen van de Wijzen van Zion’ aanmoedigde. Het omstreden boek, dat meer dan honderd jaar oud is, verhaalt over een Joods wereldcomplot. That’s the Spirit – Talk XXL trekt over het algemeen spirituele mensen die door de coronatijd in complottheorieën zijn gaan geloven, waaronder anti-Joodse samenzweringstheorieën.

Oktober (2) Ruud de Wild en sidekicks over de schreef met Anne Frank
In de radioshow van presentator Ruud de Wild op Radio 2 wordt luisteraars opgeroepen om foute grappen over Anne Frank in te sturen. Aanleiding is het nieuws over de Zweedse politici Rebecka Fallenkvist, die op non-actief is gezet vanwege denigrerende opmerkingen over het Joodse meisje. De Wild en zijn tafelgasten zijn zelf al foute moppen aan het tappen die aan Joden en de Holocaust gerelateerd zijn. Het CIDI spreekt schande van de actie en Jonet.nl vraagt KRO-NCRV vergeefs om een reactie. Drie dagen na de bewuste actie biedt De Wild in live de uitzending zijn excuses aan.

November – grote onrust over komst David Icke
In de herfst van 2022 ontstaat ophef over de komst van David Icke naar een demonstratie in Amsterdam van de anti-overheidsbeweging. De Brit, die er volgens deskundigen antisemitische complottheorieën op na houdt, komt begin november spreken op de Dam. Velen binnen en buiten Joods Nederland willen dit niet en er ontstaan spanningen rond zijn komst. Zo wordt er onder meer een fluitjesdemonstratie aangekondigd door oud-CIDI-directeur Ronny Naftaniel. Ook zou geweld op en rond de Dam niet uitgesloten zijn. Het kabinet besluit uiteindelijk om de Brit de toegang tot het Schengengebied te ontzeggen. Icke blijft op het eiland, de demonstraties worden afgelast en op de bewuste zondag komt er een handjevol anti-overheidsdemonstranten naar de hoofdstad.

November (2) David Grossman neemt Erasmusprijs 2022 met ’tikoen olam’ in ontvangst
In het Koninklijk Paleis op de Dam overhandigt koning Willem-Alexander de Erasmsprijs 2022 aan de Israëlische schrijver David Grossman. Met deze prijs wil de De Stichting Praemium Erasmianum zijn kunstenaarschap eren en lezers de kans geven zijn werk te ontdekken op opnieuw te ontdekken: ‘Als troost, en als leidraad hoe mens te zijn.’ Grossman, die in zijn dankwoord zei al jong kunstenaar te willen zijn, stond stil bij tikoen olam en Etty Hillesum. In de zaal zijn veel bekende Joodse Nederlanders aanwezig. Een dag ervoor krijgt de Anne Frank Stichting eveneens een ‘koninklijke behandeling’: uit handen van koningin Máxima ontvangt de organisatie de Prins Bernhard Cultuurprijs. Directeur Ronald Leopold is de volgende dag een van de aanwezigen bij de uitreiking aan Grossman; lees hier van deze bijeenkomst een verslag.

December – verontwaardiging over nieuwe vaste expositie Verzetsmuseum
Moeten helden perse ‘goede helden’ zijn of zijn mensen die fout waren in de oorlog, maar ook anderen hebben gered, alsnog helden? Over deze vraag wordt hard getwist nadat het Verzetsmuseum Amsterdam begin december haar nieuwe vaste expositie aan de wereld laat zien. Daarin staan ‘goede’ SS’ers naast de verzetshelden van weleer. Vooral in Joods Nederland is de kritiek groot, zeker nadat Sjoa-overlevende Salo Muller op Facebook zijn beklad doet. Wat blijft er over van ons morele kompas als we goed en fout gaan vermengen? vragen velen zich af. In opiniestukken doen columnisten Awraham Meijers en Natasha Gerson op Jonet.nl van zich gelden. Ook is er ruimte voor een tegengeluid van de museumdirecteur – tot boosheid van velen. Het laatste woord over deze tentoonstelling is nog niet gezegd.

December (2) Naomi Mestrum nieuwe CIDI-directeur
Directeur Hanna Luden van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) kondigt in de zomer van 2022 haar vertrek aan. Na zeven zware jaren zegt zij vaarwel. Maar wie moet haar opvolgen. De geruchtenmolen gaat draaien en onder meer oud-CIDI-directeur Ronny Naftaniel, D66-Tweede Kamerlid Alexander Hammelburg en opiniemaakster Ronit Palache worden genoemd. Ook de naam van adjunct-directeur Naomi Mestrum valt. “Wellicht komen er naar aanleiding van het nieuws wel heel verrassende kandidaten naar voren,” laat zij aan Jonet.nl weten. Na een lange radiostilte maakt het CIDI-bestuur de nieuwe directeur in december bekend: Naomi Mestrum. Voor haar breekt een uitdagende tijd aan. Niet alleen is zij de eerste niet-Joodse directeur van de Joodse belangenorganisatie, maar ook ligt er een aangifte van de Palestijnse ngo Al-Haq wegens ‘laster en smaad’. Per 1 januari begint ze aan haar nieuwe functie.

Lees ook:
Joods Nederland in 2021 – jaaroverzicht
In Joods Nederland stond het nieuws in 2021 niet stil. Op Jonet.nl volgden we de ontwikkelingen in de polder op de voet en hielden we u op de hoogte. Op deze pagina treft u van maand tot maand het meest opmerkelijke, bijzondere, dichtbije, leuke en verontwaardigd makende nieuws van het afgelopen jaar.